Ülkemiz tatlısu kaynakları açısından zengin bir ülkedir. Buna bağlı olarak tatlısularımızda yaşayan canlı çeşitliliğinin de zengin olduğu söylenebilir.

Tatlısu canlıları çeşitliliği sıcak kuşaktaki sularda, ılıman kuşaktaki sulara nazaran daha fazladır. Ülkemiz ılıman kuşak içinde yer alan bir ülke olmasına rağmen 200 kadar tatlısu balığı türünü barındırmaktadır.

Tübitak'ın Türkiye Tür Listeleri araştırmasına göre Türkiye'deki tatlısu balığı türleri 182 adet olarak tespit edilmiştir. Buna karşın Fishbase veritabanında 203 tür listelenmektedir. Bu farkın sebebini Fishbase veritabanında acısu balıkları ile dönem dönem tatlı ve tuzlusularda yaşayabilen balıkların da listelenmesi olarak gösterebiliriz. Fishbase veritabanı, online olarak devamlı güncellenen ve dünyanın heryerinden bilimadamlarının güncel verileri aktardıkları bir platform olduğundan, eldeki son verileri içerdiğini düşünerek, bu veritabanını baz almak yanlış olmaz denilebilir.

Türkiye tatlısularında 14 takım altında 27 aile ve 80'den fazla cinse mensup türlere rastlanılmaktadır. Cyprinidae ailesi ülkemiz sularında 95 türle temsil edilmektedir ve tatlısularımızda en yaygın olan ailedir.

#	TAKIM	#	AİLE	#	CİNS
1	Acipenseriformes	1	Acipenseridae	1	Acipenser
				2	Huso
2	Anguilliformes	2	Anguillidae	3	Anguilla
3	Atheriniformes	3	Atherinidae	4	Atherina
4	Clupeiformes	4	Clupeidae	5	Alosa
				6	Clupeonella
5	Cypriniformes	5	Balitoridae	7	Barbatula
				8	Nemacheilus
				9	Oxynoemacheilus
				10	Paracobitis
				11	Schistura
				12	Seminemacheilus
				13	Turcinoemacheilus
		6	Cobitidae	14	Cobitis
		7	Cyprinidae	15	Abramis
				16	Acanthobrama
				17	Alburnoides
				18	Alburnus
				19	Aspius
				20	Barbus
				21	Blicca bjoerkna
				22	Capoeta
				23	Carasobarbus
				24	Carassius
				25	Chalcalburnus
				26	Chondrostoma
				27	Crossocheilus
				28	Ctenopharyngodon
				29	Cyprinus
				30	Garra
				31	Gobio
				32	Hemigrammocapoeta
				33	Kosswigobarbus
				34	Ladigesocypris
				35	Leucalburnus
				36	Leucaspius
				37	Leuciscus
				38	Petroleuciscus
				39	Phoxinellus
				40	Phoxinus
				41	Pseudophoxinus
				42	Pseudorasbora
				43	Rhodeus
				44	Romanogobio
				45	Rutilus
				46	Scardinius
				47	Squalius
				48	Tinca
				49	Vimba
6	Cyprinodontiformes	8	Cyprinodontidae	50	Aphanius
				51	Lebias
		9	Poeciliidae	52	Gambusia
7	Esociformes	10	Esocidae	53	Esox
8	Gasterosteiformes	11	Gasterosteidae	54	Gasterosteus
				55	Pungitius
9	Perciformes	12	Blenniidae	56	Salaria
		13	Centrarchidae	57	Lepomis
		14	Cichlidae	58	Oreochromis
				59	Tilapia
		15	Gobiidae	60	Benthophilus
				61	Gobius
				62	Knipowitschia
				63	Mesogobius
				64	Neogobius
		16	Moronidae	65	Morone
		17	Mugilidae	66	Chelon
				67	Liza
				68	Mugil
		18	Percidae	69	Perca
				70	Sander
10	Petromyzontiformes	19	Petromyzontidae	71	Eudontomyzon
				72	Lampetra
11	Pleuronectiformes	20	Pleuronectidae	73	Platichthys
12	Salmoniformes	21	Salmonidae	74	Coregonus
				75	Oncorhynchus
				76	Salmo
13	Siluriformes	22	Bagridae	77	Mystus
		23	Clariidae	78	Clarias
		24	Ictaluridae	79	Ameiurus
		25	Siluridae	80	Silurus
		26	Sisoridae	81	Glyptothorax
14	Syngnathiformes	27	Syngnathidae	82	Syngnathus

Türkiye tatlısuları, 70 kadar endemik^* tatlısu balığı türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bu endemik türlerden en bilinenleri, Cyprinodontidae ailesine bağlı türlerdir. Bunlar arasında Aphanius anatoliae anatoliae, Aphanius asquamatus, Aphanius chantrei, Aphanius burdurensis, Aphanius sureyanus sayılabilir.


Endemik türlerimizin büyük bir kısmı dünyada da çok büyük bir yayılma göstermiş olan Cyprinidae (Sazanlar) ailesine bağlıdır. Cyprinidae ailesine bağlı 35 kadar tür sadece ülkemizin sularında yayılım göstermiştir. Aşağıda Türkiye'ye endemik tatlısu balıklarının bir listesini bulabilirsiniz.

AİLE	TÜR	YAŞAM ALANI
Balitoridae	Barbatula bergamensis	Bergama Kozak Çayı
Balitoridae	Barbatula cinica	Cin Deresi
Balitoridae	Barbatula erdali	Murat Nehri
Balitoridae	Barbatula germencica	Germencik
Balitoridae	Barbatula mediterraneus	Madenli-Aksu Deresi
Balitoridae	Barbatula paucilepis	Sivas Mancılık Deresi
Balitoridae	Barbatula phoxinoides	İznik
Balitoridae	Barbatula pulsiz	Van Gölü drenaj kanalları, Erciş, Patnos
Balitoridae	Barbatula tschaiyssuensis	Çaysuyu, Ceyhan Nehri
Balitoridae	Oxynoemacheilus banarescui	Koca Çayı ve Filyos Çayı
Balitoridae	Oxynoemacheilus eregliensis	Ereğli
Balitoridae	Oxynoemacheilus simavicus	Simav Deresi
Balitoridae	Schistura ceyhanensis	Elbistan
Balitoridae	Schistura evreni	Tekir Deresi, Göksu Havzası
Balitoridae	Schistura seyhanicola	Seyhan Havzası
Balitoridae	Seminemacheilus ispartensis	Isparta Çayı
Balitoridae	Seminemacheilus lendlii	Sakarya Nehri
Clupeidae	Clupeonella abrau muhlisi	Uluabat Gölü
Cobitidae	Cobitis bilseli	Beyşehir Gölü
Cobitidae	Cobitis fahirae	Küçük Menderes
Cobitidae	Cobitis kellei	Göksu Nehri
Cobitidae	Cobitis puncticulata	Karadere ve Manyas Gölü
Cobitidae	Cobitis splendens	Karadenize fökülen küçük dereler
Cobitidae	Cobitis vardarensis kurui	Menderes Nehri
Cyprinidae	Acanthobrama mirabilis	Büyük Menderes ve Bafa Gölü
Cyprinidae	Alburnus baliki	Manavgat Çayı
Cyprinidae	Alburnus escherichii	Sakarya ve Kızılırmak
Cyprinidae	Alburnus heckeli	Hazar Gölü ve Yukarı Dicle
Cyprinidae	Alburnus nasreddini	Eber Gölü
Cyprinidae	Alburnus tarichi	Van Gölü
Cyprinidae	Capoeta angorae	Ceyhan Nehri
Cyprinidae	Capoeta antalyensis	Antalya
Cyprinidae	Capoeta baliki	Sakarya ve Kızılırmak
Cyprinidae	Capoeta bergamae	Gediz Nehri
Cyprinidae	Capoeta ekmekciae	Çoruh
Cyprinidae	Capoeta kosswigi	Erciş Deresi
Cyprinidae	Capoeta pestai	Eğridir Gölü
Cyprinidae	Capoeta tinca	Marmara Denizi güney sahillerine dökülen sular
Cyprinidae	Chondrostoma angorense	Sakarya ve Kızılırmak
Cyprinidae	Chondrostoma beysehirense	Beyşehir Gölü
Cyprinidae	Chondrostoma holmwoodii	Bakir ve Gediz Nehir Sistemi
Cyprinidae	Chondrostoma meandrense	Büyük Menderes
Cyprinidae	Crossocheilus klatti	Eğridir ve Gölcük Gölleri
Cyprinidae	Gobio battalgilae	Beyşehir Gölü
Cyprinidae	Gobio hettitorum	-
Cyprinidae	Gobio maeandricus	Büyük Menderes
Cyprinidae	Hemigrammocapoeta kemali	Gölcük ve Akgöl Gölleri
Cyprinidae	Petroleuciscus kurui	-
Cyprinidae	Pseudophoxinus alii	Manavgat ve Aksu Irmakları
Cyprinidae	Pseudophoxinus anatolicus	Akgöl ve Beyşehir Gölü
Cyprinidae	Pseudophoxinus antalyae	Güney Anadolu
Cyprinidae	Pseudophoxinus battalgili	Beyşehir Gölü
Cyprinidae	Pseudophoxinus crassus	Tuz Gölüne dökülen suların ağızları, Aksaray ve Nigde
Cyprinidae	Pseudophoxinus egridiri	Eğridir Gölü
Cyprinidae	Pseudophoxinus fahirae	Kırkpınar Çayı
Cyprinidae	Pseudophoxinus handlirschi	Eğridir Gölü
Cyprinidae	Pseudophoxinus maeandri	Büyük Menderes
Cyprinidae	Pseudophoxinus maeandricus	Büyük Menderes ve Hotamış Gölü
Cyprinodontidae	Aphanius anatoliae anatoliae	Gölcük, Burdur, Acıgöl ve Hazar Gölleri
Cyprinodontidae	Aphanius asquamatus	Hazar Gölü
Cyprinodontidae	Aphanius burdurensis	Burdur Gölü
Cyprinodontidae	Aphanius chantrei	İç Anadolu
Cyprinodontidae	Aphanius danfordii	Doğu Anadolu
Cyprinodontidae	Aphanius sureyanus	Burdur Gölü
Cyprinodontidae	Aphanius villwocki	Sakarya Nehir Sistemi
Cyprinodontidae	Lebias splendens	-
Cyprinodontidae	Lebias transgrediens	-
Gobiidae	Knipowitschia ephesi	Menderes Nehri Deltası
Gobiidae	Knipowitschia mermere	Marmara Gölü
Salmonidae	Salmo platycephalus	Zamanti ve Seyhan Nehri

Şu an tatlısularımızda yaşayan bazı türler ise sonradan sularımıza getirilmiştir. Bu türlerin sularımıza aşılanma nedenleri; sivrisinek mücadelesi, balıksız suların balıklandırılması, yenilebilecek balık türleri olmayan suları ekonomik değeri olan balıklarla ıslah etmek ve benzeri nedenlerdir. İlk bakışta yararlı bir faaliyet gibi görülen bu uygulamalar, sularımızda yaşayan bir çok balık türünün neslinin tükenme tehlikesi ile karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. Özellikle sadece ülkemiz sularında yaşayan bazı türlerin sonradan sularımıza bırakılan türler ile rekabet edememesi nedeni ile nesillerinin tükenme noktasına gelmesi düşünülmesi gereken bir durumdur. Ülkemizin tatlısu kaynaklarının hızla tükenmesi ya da kirlenmesi ile zaten bazı balık türlerimiz tehlike altındadır. Bunlara bir de sularımıza sonradan aşılanan rakipler eklenince, bir çok balık türümüzün geleceği pek parlak gözükmemektedir.

Red List^**'de ülkemiz sularında yaşayan 15 tatlısu balığı CR (Critically Endangered - Kritik tehlikede) seviyesindedir ve nesilleri tükenmek üzeredir. Bu türler arasında dünyada sadece Eğridir Gölü'nde yaşayan Pseudophoxinus egridiri ve yine sadece Antalya Havzası'nda görülebilen Hemigrammocapoeta kemali de bulunmaktadır. Bu endemik türlerimizin nesillerinin tükenme tehlikesinde olmasının yanında asıl üzücü olan, populasyonlarının^*** giderek daha da azalıyor olmasıdır.

Ayrıca ülkemiz tatlısu balıklarından 20 kadarı EN (Endangered - Tehlikede) ve 7 tanesi VU (Vulnerable - Tehlikeye açık) seviyesindedir. Yine eldeki verilere göre bu türlerin populasyonları da giderek azalma eğilimindedir.

Bunların yanında ülkemize endemik türlerimizden, sadece Beyşehir Gölü'nde yaşayan Alburnus akili (Gökce), göle balıklandırma amacı ile bırakılan bir tür levrek olan Sudak (Sander lucioperca) nedeni ile maalesef tükenmiştir. Resmi olarak en son 1998'de görülen Alburnus akili, 2006 yılında Red List tarafından nesli tükenmiş türler arasına alınmıştır. Bu olay sadece bir örnektir. Buna benzeyen onlarca durum nedeniye bir çok türümüzün nesli tükenmiştir.


Ülkemiz sularına sonradan aşılanan balıklar; aslen Kuzey Amerika orijinli olan Ameiurus nebulosus, 1990'larda Eğridir ve Beyşehir göllerine aşılanan Carassius carassius, 1990'larda Eğridir gölüne aşılanan, Keban Baraj Gölü'nde ve hatta Kızılırmak Nehri'nde de rastlanan Carassius auratus auratus, 1990'larda ilk olarak Eğridir Gölü'ne ve sonraları bir çok göl ve baraj gölüne aşılanan Carassius gibelio, Avrupa orijinli bir balık olup 1954'te İznik Gölü'ne aşılanan Coregonus lavaretus, gerçek habitatı Çin'den Doğu Sibirya'ya kadar uzanan bölgeler olup ülkemizde bir çok göl ve baraj gölüne aşılanan Ctenopharyngodon idella, Avrupa ve Asya'da geniş alanlara yayılmış bulunan Cyprinus carpio carpio, sivrisinek mücadelesi için bugün kurutulmuş olan Amik Gölü'ne salınan Gambusia affinis, yine sivrisinek mücadelesi amacı ile Amik Gölü ile Fırat-Dicle havzasına bırakılan Gambusia holbrooki, Kuzey Amerika orijinli olup Güneş Balığı olarak bilinen Lepomis gibbosus, birbirleri ile hibridlenerek Kemer Baraj Gölü'ne bırakılan Morone saxatilis ve Morone chrysops, aslen Rusya, Çin ve Kore orijinli olan Mugil soiuy, Gökkuşağı Alabalığı olarak bilinen Oncorhynchus mykiss, 1970'lerde su ürünleri yetiştiriciliği kapsamında ülkemize getirilen Cichlid türlerinden olan Oreochromis aureus, Oreochromis mossambicus ve Oreochromis niloticus niloticus, Japonya, Tayvan, Kore ve Çin orijinli olup, Antalya Havzası ve bazı baraj göllerine bırakılan Pseudorasbora parva, birçok göl ve baraj gölüne aşılanarak Beyşehir Gölü'nde Gökce Balığının (Alburnus akili) neslinin tükenmesine neden olan Sander lucioperca ve 1970'lerde kültür balıkçılığı kapsamında ülkemize getirilen cichlid türlerinden Tilapia rendalli ile Tilapia zillii'dir.


Son olarak özellikle ülkemize endemik türlerimizin korunması kapsamında yeterli çabanın gösterilmemesi, yetkili mercilerin daha çok ekonomik öneme haiz balık türleri üzerinde yoğunlaşmaları, ileride endemik türlerimizi bekleyen tehlikenin boyutunu arttırmaktadır. Bu durum sadece tatlısu balık türleri için değil, ülkemize endemik olan binlerce canlı türü için de geçerlidir.

^* Endemik; belirli bir yere özgü, sadece orada olan manasına gelen latince kökenli bir kelimedir. Örneğin Türkiye'ye endemik demek, sadece Türkiye'de yaşayan, olan demektir.
^** Red List; 1948'de kurulmuş olan IUCN (International Union for the Conservation of Nature and Natural Resources - Uluslararası Doğayı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği) tarafından yayınlanan ve idare edilen, nesli tükenme tehlikesi altında olan türlerin belirtildiği listedir. Türler nesillerinin tükenme tehlikesine göre çeşitli seviyelere ayrılmışlardır. Neslinin tükenme tehlikesi en fazla olan türler; CR: (critically endangered - Kritik tehlikede), EN: (endangered - Tehlikede) ve VU: (vulnerable - Tehlikeye açık) şeklinde tasnif edilmişlerdir.
^*** Populasyon; herhangi bir canlının nüfus yoğunluğu ve dağılımıdır.


Kaynaklar:

- http://www.biltek.tubitak.gov.tr
- http://www.fishbase.org
- http://www.iucnredlist.org/
- http://www.catalogueoflife.org
- http://www.sp2000.org/